Мушкилии №1-и Точикистон чист?

Дарахти кирмзада = Давлати фасодзада

Хамаи мо самимона мехохем, ки Точикистони азизамон пешрафт кунад. Пас чаро мо ба пешрави сохиб намегардем? Садди рохи пешрафти кишвари мо чист? Мушкилихои мо халшаванда ё халнаванада хастанд?

Бешак, чомеаи имрузаи мо мушкилихои зиёд дорад, ки баъзеашон вазнин ва дигарашон сабуктаранд. Албатта, ягон кор бе мушкили намешавад, вале мухим он аст, ки мушкилии аввалиндарача дар чомеа бояд диккати аввалиндарачаро дошта бошад ва он аввал пеш аз хама барраси ва хал карда шавад.

Тадкикотхои иктисоди ва ичтимоии охир нишон медиханд, ки фасоду ришвагири дар чомеаи Точикистон яке аз чунин мушкилихои асоси ва аввалиндарача ба хисоб меравад. Мохият ва зиёни фасодро инчо шарх додан зарурият надорад ва факат шабохате назаррас овардан мумкин, ки фасод ба мисли кирмест, ки дарахтро (давлат) мехурад, ба инкишофи он (тараккиёт) имкон намедихад, шоху меваи (чомеа) онро мепусонад ва агар он пешгири карда нашавад тадричан худи дарахт низ нобуд месозад.

Бинобарин, агар мо нахохем, ки давлатамонро аз даст дихем бояд пеш аз хама бо фасод муборизаи шадид бибарем. Аз тарафи дигар, чои пушида нест, ки холо фасод махсусан дар хукумат ва идорахои он хеле зиёд шудааст ва ин бузургтарин садди рохи пешрафти кишвари мо гаштааст. Фасод боварии мардумро ба давлат ва хукумат аз байн мебарад ва дар навбати худ набудани чунин бовари хатархои чиддиро ба давлатдории мо оварда расонида метавонад.

Хуб, фасод чизи бад аст, бахусус рушди фасод дар идорахои хукумати ва бо он бояд мубориза бурд. Хама рози, хама фахмо. Вале, чи тавр? Чи кор бояд кард?

Нахуст, барои халли хама гуна мушкили бояд сабабхои пайдошавии онро омухт ва донист. Ба хама фахмост, ки сабабхои асосии рушди фасод, махсусан дар хукумат, ин паст будани маоши кормандон ва печида будани коидаву конунхо, яъне когазбози, бюрократия аст. Маоши паст корманди давлатиро мачбур мекунад, ки барои таъмини зиндагии худ аз муштариён “хакки хизмат”, яъне ришва талаб намояд ва печида будани коидаву конунхо дар навбати худ мардумро аз когазбозихо дилгир намуда, водор месозад, ки барои бо рохат ва зуд хал шудани кори худ ба корманди расми ришва пешниход намояд. Ин сабабхо агар аз байн бурда шаванд сатхи фасод бешак хеле паст хохад рафт ва яке аз мушкилихои рохи пешрафти Точикистон бартараф ё кам карда хохад шуд.

Хуб, маоши пасти кормандонро чи гуна метавон баланд кард? Албатта, мо захирахои бучаи кишварро, ки аз он маоши кормандон пардохта мешавад, якбора бамаротиб зиёд карда наметавонем. Вале, мо метавонем, ки шумораи кормандонро кам намоем ва факат бехтаринхоро ба таври санчиш дар кор монем. Дар натича, масалан, ба чои 10 корманди бо маоши миёнаи 100 сомони, факат 3 корманди бо маоши 333 сомони дошта метавонем. Ин худ аллакай даромади кормандонро 3 маротиба зиёд мекунад, ки он метавонад эхтимолан ба 3 маротиба кам кардани зарурияти ришваситонии онхо овара расонад!

Дар навбати худ доштани танхо 3 корманд ба чои 10 талаб мекунад, ки коидаву тартибот соддатар ва когазбози (бюрократия) камтар карда шаванд. Ин холат хам кори мардумро осонтар мекунад, хам корманд маоши зиёдтар мегирад ва хам давлат сатхи сатхи фасодро поинтар меорад.

Бар замми ин, шумораи камтари кормандон таъмини лавозимоти зарурии кори ва такмили ихтисоси онхоро осон мекунад. Инчунин, назорат аз ичроиши дурусти корхои онхо, пайгирии холатхои ришваситони ва чазо додани фасодкории руйдода сабук мегардонад. Яъне, ки “Бо як тир се нишон” ва ба кавли Фирдавсии бузургвор “Дусад марди чанги бех аз сад хазор”? Ин хама ба манфиати кор аст ку.

Хулоса, хукумати беандоза ва бехуда калон душмани худи он аст. Чунин хукумат мисли сангбардорест, ки аз меъёр зиёд вазн бардоштани шуда, худро дар зери он сангхо мондан ба хатар мегузорад. Хукумати маркази агар ин маслихатро сари кор бигирад ва ичро намояд, худро аз бори гароне озод мекунад. Аввал, кормандони худро маоши баландтар медихад. Дуюм, кору зиндагии мардумро осонтар менамояд. Сеюм, сатхи фасодро паст мекунад. Чорум, обруи худро дар чомеа бехтар мегардонад. Аз ин бехтар боз чи метавонад бошад? Бинобарин, аз чаноби президент Рахмон даъват мекунам, ки масъалаи бамаротиб кам кардани шумораи кормандони идорахои хукумати маркази ва махаллиро дида бароянд ва як чахиши мухимеро аз микдор ба сифат анчом бидиханд. Мушкилии №1 агар хал шуд, дигар мушкилу бандхо хам ба осони кушода хоханд шуд.

Хукумати Точикистон бояд чи кор кунад?

Об - захираи бебахо

Точикистон имруз дар холи хеле вазнин карор дорад. Бо шарофати сиёсати ноухдабароёнаи ин хукумати гайрикасби кишвари моро сатхи баланди фасод, кашшоки, таваррум, карзи беруна, мухочират ва сатхи пасти имконоти сохибкори, истехсолот, сармоягузори ва боварии мардум фаро гирифтааст. Яъне, хамаи кор бад, ки дигар аз он бадтар шуда наметавонад.

Акнун бояд чи кор кунем? Ин рохбарият бояд чи корхоро фавран ва чиддан ичро намояд, ки кишвари мо аз харобшавию нобудшави начот ёбад ва аккалан каме боз ру ба рушд нихад? Идора кардани Точикистон ва таракки додани он кори мушкиле нест. Барои ин факат хохиши асили хизмати миллати худро кардан доштан лозим, на хизмати шиками худ ва ахли хонаводаи худ. Ин рохи халли мушкилихои кишварро ман содда карда мефахмонам.

Widespread poverty in Europe and Central Asia need not be a permanent phenomenon—even as it runs the risk of becoming one. As evidenced by the experience of many other countries, social and economic policies can go a long way to create opportunities, reduce poverty, and bring about a more egalitarian society. But in order for these policies to work, institutions must work well and must work in the interests of all parts of society, including the poor. Politicians captured by national elites or private interests have little incentive to act on behalf of the public good, and they are unlikely to implement the policies that will deliver better poverty outcomes.

Мо бо алифбои форси ё кириллик?

Вактхои охир дар чомеаи Точикистон мавзуи гузариш аз алифбои имрузаи кириллик ба форси зиёд бахс мешавад. Ин мавзуи мухимро пайгири ва андешахои худро илова хохам кард. Холо навиштаи худро дар як махфили инглис забон инчо мегузорам.

My friends! There should be no doubt that we, Tajiks, will have to turn to our own alphabet sooner or later should we want to remain and prosper as a nation. I suggest you all to read a couple of recent great summaries on this topic written by Fakhriddin Kholbek (http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1215850260) and Doriush
Rajabiyon (http://asiaplus.tj/tj/articles/96/2266.html).

The return to our own alphabet is not just about reconnecting with our glorious past, but more importantly about reversing present cultural degradation in our society and creating better future for our nation. Only together with our brothers and sisters of the same language, culture and heritage can we be strong and prosper. In fact, Persian alphabet is perfect for our language otherwise we would not have such great people in our history as Rudaki, Firdavsi, Sino, Khayom, Forobi and many many others who thought and created with this alphabet. At least, it shouldn’t be hard for anyone to weigh over 130 million people with over 1300 years of rich culture in Persian alphabet against 7 million population with only 70 years in cyrillic.

Of course, when this corrupt and inefficient government can’t even provide basic living standards for its people, it will be a disaster for them to try to change the alphabet. It is not the task of their minds and capacity, for sure. So, it is our generation that will be responsible for this and other crucial changes to come in our society when we will replace them in the next two decades. Evidently, the change of alphabet is not done right away and overnight. It will be accomplished by a new top-management team in the government that will gradually, thoughtfully and effectively make such dramatic, necessary changes happen to jump-start the real growth of our nation.

Пароканда лашкар наояд ба кор

Сарбози Точик

Хар як миллат бояд давлати худро мустакилона хифз намояд то наслхои ояндаи он аз дастовардхои иктисоди-фархангии пешина бахраманд гарданд. Доштани артиши (сипох) кави, замонави ва касби яке аз омилхои асосии расидан ба ин максад мебошад, ки дар навбати худ онро на бо чори намудани хизмати харбии хатми барои хамаи шахрвандон-мардхо балки бо таъмин намудани шароити хуби хизмати харбиён, гузаронидани озмоишхои сифатнок бо аслихахои замонави, тарбияи ватандусти ва зиёд намудани имтиёзхо ва эътибори касби харбиён дар чамъият ташкил кардан осонтар ва хубтар аст.

Яъне ман тарафдори хизмати харбии хатми нестам ва бовар дорам, ки мардум бояд бо дарки миллатдусти ва розигии худ ба артиш бираванд, ки дар ончо онхоро кадр намояд ва хамаи хунархои заруриро бо шароити хуб ва сифати баланд биомузонанд, ки дар холатхои зарури дар дифои Ватан муваффак шаванд. Бахшида ба хизмати Ватан ва миллат Фирдавсии бузургвор дар “Шохнома”-и худ хеле насихатхои арзишманд додааст, ки мо онро бояд хозир дар сохаи харбии кишвари худ истифода бубарем. Бокимондахои давраи Шурави танхо ба худи хамон давра дахл доранд ва имруз мо бояд мувофики талаботи замона кор бикунем.

Аз ин ру, ба фикрам артиши мо ба чунин таъгиротхо ниёз дорад:

1) хизмати харбии хатми бекор карда шуда, он танхо дар асоси розигии шахрванд бо дарки пурраи масъулият ба рох монда шавад

2) артиши милли ба кори касби бояд гузаронида шавад, яъне шахсоне, ки касби харбиро интихоб мекунанд дар артиш хизмат намоянд

3) шахсоне, ки хохиши ба хизмати харби рафтан надоранд бояд ба давлат чубронпули (масалан 200 доллари ИМА) супоранд, ки маблаги он барои бехтар намудани шароити хизмати шахсоне, ки ба артиш бо хохиши худ мераванд, харч карда мешавад. Агар хар сол дар кишвар 70,000 чавонони ба синни даъвати харби мерасида бошад, барои артиш танхо 10,000-15,000 онхоро чалб кардан кифоя аст ва аз бокимонда агар чубронпули пардохта шавад, хар сол ба бучаи артиши миллат 12-11 миллион доллари ИМА худ аз худ чамъ мешавад. Холи хозир низ кисмати зиёди чавонон маблагхои хеле зиёд барои озод шудан аз хизмати харби месупоранд, лекин онхо хамчун ришва ба киссаи шахсони масъули соха меравад на ба манфиати худи артиш, яъне давлат ва миллат.

Ин як мисоли одди ас ва руйхати пешниходотро давом додан ва муфассал намуда, аз руйи онхо кор кардан мумкин аст.

Чи гуна метавон ба пешрафти иктисоди дар Точикистон сохиб шуд?

Кудакони Точикистон

Бо назардошти вазъияти сангини иктисоди кишвар, ки он хам бо сабабхои гуногун торафт бадтар шуда ва бевосита ба зиёдшавии норозигии мардум таъсир расонида истодааст, карор додам, ки баъзе андешахои худро оид ба роххои халли ин мушкили баён намоям. Умуман, барои сохиб шудан ба пешрафти назарраси иктисоди, ки аслан таъминкунандаи оромии сиёси ва бехбудии вазъи ичтимоии хар як кишвар аст, аввал масъалахои асоси муайн ва тахлил карда шуда, вобаста ба бехбудии онхо чорахои мушахас пешниход карда мешаванд.

Мутаассифона дар муддати 15 сол мо натавонистем, ки иктисоди кишвари худро ба дарачаи зарури рушд бидихем, ки шароити зисти мусоид ва босифат барои хар як шахрванди он мухайё карда бошад. Дар хисоботхо ва тахлилхои коршиносон ва ташкилотхои бонуфузи байналмиллали иктисоди Точикистон то холл хамчун иктисоди фарсуда ва гайриракобатнок дониста мешавад. Ба назари ман, мушкилихои асосии иктисоди фарсудаи кишвар имруз аз инхо иборат хастанд:

1. Конунхои номукаммал

2. Хукумати гайрикасби ва фасоднок

3. Мутахассисони ками дорандаи дониш ва тачрибаи бехтарини замонави

4. Сохибкорони бепанох

5. Истехсолоти фарсуда

6. Бонкхои заиф

7. Фарханги пасти давлатдори

8. Чомеаи бехабар ва бепанох

Барои рафъи ин мушкилихо ва расидан ба пешрафти иктисоди агар чунин чорахои аник фавран андешида шаванд, ба фоидаи кор хоханд буд:

1. Таъсиси комиссиони баландпояи ваколатдор аз коршиносони бонуфузи хоричи ва дохили, ки дар давоми мухлат кутох дастурхои мухимтарин тахияи намуда, назорати ичроиши барномахои навро ба ухда дошта бошад.

2. Бозомузии фаврии кормандони давлати ба системаи нави корбари ва гузаронидани санчиши онхо бо максади кабул намудани шумораи ками бехтаринхо тарики озмун ба кор, ки шароити кории мувофики меъёрхои замонавии (маош 300-400 доллар, копутер ва Интернет, максадхо ва накшахои аник тартибдода шуда) дошта бошад.

3. Чалби бештари чавонони коршинос бо дониш ва тачрибаи пешрафтаи чахони дар сатххои баланд (чонишинхои раисхои идораву кумитахо ва шахру вилоятхо), ки на барои манфиатхои шахси, балки барои манфиатхои миллат омода хастанд кори пурсамар бикунанд. Таъсиси бунёди (фонд) давлати барои тайёр намудани кадрхои нави чавон дар кишвархои пешрафтаи чахон дар сохахои мухимтарин барои кишвар.

4. Дастгирии сохибкорон дар сохахои мухимтарини иктисоди кишвар, аз чумла дар ворид намудан ва истифодаи фанноварии замонави дар коркарди маводи кишоварзи, саноати сабук. Бунёди марказхои омузиши сохибкори дар саросари кишвар ва додани карзхои имтиёзноки давлати барои онхое, ки омузишхоро хатм намуда, накшахои сохибкории (бизнес-план) бехтарин пешниход менамоянд.

5. Тахлили вазъи корхонахои истехсолии мавчуда ва кумак ба онхо дар инкишоф ва шаффофсозии фаъолият бо чори намудани системахои корбарии замонави ва фанноварихои навтарин тарики лизинг ва пуштибонии давлати.

6. Пуштибони аз ширкатхои милли дар бозори чахони ва мухофизати истехсолкунандагони милли.

7. Чори намудан ва назорат аз риояи стандартхои сифати баланд дар технологияи истехсоли махсулот ва хизматрасони бо максади боло бурдани ракобатноки ва обруйи молхои ватани

8. Таъсиси бунёдхо дар бонкхои давлати барои карздихии бештар ба мардум ва сохибкорон бо суди паст, микдори калон ва мухлати дароз. Ба дарачаи пастар фаровардани сатхи суди Бонки Милли барои дигар бонкхо.

9. Ислохоти системаи андоз бо назардошти содда кардан ва тартиб додани сатхи онхо мувофики талаботхои рушди ваъзи иктисодии шахрвандон ва ширкатхо. Присипи парадоксии «андозхои паст аз андозхои баланд чори кардан, аслан бештар даромад ба буча меоваранд». Чори намудани чадвалхои тагъирёбанда ва шаффофи андозсупори ва таргиби онхо дар байни чомеа бо максади гузаштан ба андозсупории 100% конунии ахолии ба бучахои давлати ва махалли.

10. Таргиботи васеъи ин икдомхои нав дар байни чомеа тавассути ВАО ва боло бурдани фарханги истехсолоти байни мардум. Такя ба истехсолот, хам мол ва хам хизматхо, бо сифати баланд, таргиби тамгаи «Истехсоли Точикистон». Яъне чи кадар мардум ба истехсол кардан дода шаванд ва дар фикри истехсолоти нав чори кардан бошанд хамон кадар бехтар.

Албатта, ин пешниходхо бо шакли хеле умуми оварда шудаанд ва барои амали намудани онхо накшахои кории анику дакик тартиб дода, бо сатхи баланд ва пурра ичро намудан зарур аст. Умедвор хастам, ки ин пешниходхо аз тарафи дигар шахсони ватандусти миллат кобили санчиш, тахрир ва татбик кабул хоханд ёфт.

Дуруд!

Ботур Косими

Дуруд, дустон!

Биёед, имруз хамкадами замона бошем ва аз воситахои бехтарини технологияи иттиллооти истифода бикунем, то бо фикру андешахо ва кушишу хамкорхои худ ба пешрафти Ватан ва миллати азизамон кумак бикунем.

Ин торнома аз они мову шумост ва дар он мо метавонем хама масъалаву мавзухои мухими чомеаи Точикистон ва чахонро бахс бикунем ва ба хулосахои зарури биёем. Хомуши бас аст! Вакти сухан гуфтан ва амал кардан ба хотири фардои бехтари миллат ва Ватан аст!

Хамчун муаллиф ман дар мавзухои сиёсати кишвар, иктисод, чавонон, фарханг ва гайра пайваста андешахои худ ва дигарон ва хабархои алокамандро дар ин торнома мегузорам. Аз шунидан ва гузоштани фикрхои шумо хам дар инчо хурсанд хохам шуд.

Муваффак бошед!

– Ботур Косими